Extra concert voor een zachte prijs: Bachs Goldberg Variationen verklaard en vertolkt door de fenomenale pianist Geoffrey Madge.

Laden Evenementen

« Alle Evenementen

Extra concert voor een zachte prijs: Bachs Goldberg Variationen verklaard en vertolkt door de fenomenale pianist Geoffrey Madge.

5 april @ 16:00 17:30

Vrij entree voor houders van een abonnement op de zes voorgaande Zondagmatinees dit seizoen

Bachs Goldberg Variationen is een van de grootste prestaties van de Europese muziekcultuur. Vooraf aan de complete vertolking, heeft de wereldbefaamde Australische pianist Geoffrey Madge een spannende uiteenzetting in petto.

Dit is een extra Zondagmatinee in De Paulus, de zevende en laatste van het seizoen 2019/20. Hierbij geldt een flink gereduceerde toegangsprijs: €20 voor volwassenen, €10 voor studenten, en als gewoonlijk kosteloos voor mantelzorgers – zij dienen zich bij EVA aan te melden –, vrij entree tot 18 jaar, in gezelschap van een volwassene met een kaartje. Nota bene, groepskorting is dit keer niet van toepassing.

Vrij entree geldt ook voor houders van een seizoenkaart voor de zes voorgaande Zondagmatinees dit seizoen.

Geoffrey Madge is een fenomeen

Hij presenteert hier zijn nieuwste cd die eind maart 2020 verschijnt: Bachs Goldberg Variationen BWV 889. Madge (1941) was 36 jaar docent piano aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Hij heeft wereldfaam verworven met zijn vertolkingen van monumentale werken die wat betreft omvang, complexiteit en duur de grenzen van het onwaarschijnlijke overschrijden.

Het is een grote eer deze ongemeen erudiete en bijzondere geestige meester met zijn pretogen te mogen ontvangen in de extra en laatste Zondagmatinee in De Paulus van het seizoen 2019/20.

Dit dankzij de prachtige concertvleugel die Muziekkamer rijk is en Cultuurhuis De Paulus permanent ter beschikking staat. Madge kwam dit instrument eind juli eerst keuren. Hij toonde zich verrast, vindt dit een bijzonder mooie vleugel.

De ontdekkingsreiziger

Madge bezoekt eerst het conservatorium van Adelaide. In deze jaren componeert hij intensief, schrijft strijkkwartetten, liederen en werken voor pianosolo. Dan al legt hij een bijzondere belangstelling aan de dag voor ten onrechte in de vergetelheid geraakte componisten en juist zijn research en vertolkingen van hun muziek karakteriseren sindsdien zijn loopbaan. Zodra hij in 1963 het pianoconcours van de Australian Broadcasting Corporation gewonnen heeft, vertrekt Madge naar Europa verkiest in Brussel bij Eduardo del Pueyo te studeren, vervolgens in Luzern bij Geza Anda en in Boedapest bij Péter Solymos.

Na succesvolle debuutconcerten in Londen, Keulen en Amsterdam, vestigt hij zich met zijn Nederlands-Hongaarse echtgenote in 1970 in Nederland en verbindt zich aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag waar hij tot 2006 doceert. Intussen geeft hij recitals in  Europa, Japan en de Verenigde Staten. Hij wordt geprezen om zijn virtuoze spel, muzikale smaak en originaliteit. Madge combineert in zijn programma’s graag klassieke, romantische en eigentijdse composities. In deze jaren onderzoekt hij het oeuvre van Russische componisten uit de vroeg revolutionaire jaren: Mossolov, Lourié, Roslavetz, Wyschnegradsky wier muziek hij over het voetlicht draagt.

Big enterprises

Eenmaal in Europa, maakt hij kennis met de Frans-Griekse avant-garde componist Iannis Xenakis (1922 – 2001). Hun intensieve samenwerking mondt vijf jaar later onder meer uit in de Decca-opname van Xenaki’s Synaphai, connexitions voor piano en orkest.

Madge baart vervolgens groot opzien met de integrale opname van het uiterst complexere en onspeelbaar geachte, vier uur durende Opus Clavicembalisticum van de Engelse componist Kaikshosru Shapurii Sorabji (1892 – 1988). Na meerdere vertolkingen zoals in het Holland Festival van 1982, verschijnt hiervan’uiteindelijk in 2002 de live-opname in Chicago bij het Zweedse label BIS die vijf cd’s omvat. Madge verdiepte zich ook in het oeuvre van de formidable pianist en componist Ferruccio Busoni (1866 — 1924). Hieruit vloeit in 1988 bij Philips een Busoni-anthologie voort die zes cd’s telt. En hij maakt furore met Busoni’s monumentale pianoconcert.

Een andere “big enterprise” van Madge was eerder de eerste uitvoering van de integrale, 32-delige pianocyclus van de Griekse componist Nikos Skalkottas (1904 – 1949). Dit gebeurde in het festival van het ISCM (International Society of Contemporary Music) van 1979. Een twintig jaar later neemt hij deel aan het Skalkottas-project van het label BIS en realiseert de opname van de drie pianoconcerten van Salkottas. Verder verschenen opnamen van de drie pianoconcerten van de Rus Nikolai Medtner en de werken voor piano en orkest van George Gershwin. Luister hier naar Geoffrey Madge in Bachs Chaconne voor vioolsolo in de bewerking van Ferruccio Busoni.

Gelauwerde Madge is ook een vruchtbare componist

Even graag speelt Madge wat betreft substantie en vorm geweldige werken zoals Diabelli-variaties van Beethoven, de Études van Debussy, van de Bach de twee boeken van de Wohltemperiertes Klavier en de Goldberg Variationen. Hij profileerde zich ook als een vruchtbare componist en schreef naast diverse werken een pianoconcert dat in 1985 in Amsterdam in première ging en voor Sydney Opera House het ballet Monkey in a cage.

Madge ontving in Nederland een Edison en in België de Caecilia-prijs. In september 2005 werd hem in Krakau een award toegekent van groot prestige, de zilveren medaille ‘For Merits to Culture Gloria Artis’ toegekend. Voor zijn verbluffende artistieke creaties en  baanbrekende bijdragen aan cultuur. Aldus is Bachs schepping een kunstwerk van voorname expressie en imposante architectuur geschapen dat in de Europese cultuur zijn weerga niet kent. 

Eine große Nachtmusik

Nader tot Bachs Goldberg Variationen

Mocht u ’s nachts de slaap niet kunnen vatten, welke muziek zou u zich wensen om in Morpheus’ armen te geraken? Een ring waarlangs steeds simpele harmoniek zachtkens en traag voortbeweegt, bijkans stilstaat? Het lijkt vandaag de dag in zwang, liefhebbers in een zaal consumeren haar dommelend op luchtbedden gelegen.

Verlangt u anders een dieptastende compositie die tot denken stemt, verwondering wekt? Bach heeft in de Goldberg Variationen zijn immense muzikaliteit en formidabel meesterschap aangewend om hoofd en hart te verenigen.

De Goldberg Vatiationen BWV 889 omvat 32 delen die al bij al ruim een uur pure schoonheid toveren. De verheven “sanfte” Aria, waarmee deze compositie opent, keert weer in het sluitstuk, de Aria da Capo è Fine. Tussen de hoekdelen ontplooien zich, langs een hoge boog gespannen, 30 uiteenlopende variaties. Deze zijn alle geënt op het materiaal dat de Aria rijk is.

Is deze monumentale compositie niet “eine große Nachtmusik”? Het is in 1742 ontstaan – acht jaar vóór zijn dood, hij is dan 57. Het is een opdracht van rijksgraaf Hermann Carl Freiherr von Keyserlingk (1696 – 1764). Hij had een kwetsbare gezondheid en leed aan chronische slapeloosheid; hij verlangde zich ‘s nachts bij “sanfte Musik” te verpozen. Telg uit een oud geslacht gelijkelijk thuis aan de hoven van Sint-Petersburg, Berlijn, Warschau, Wenen en Dresden, werd bewonderd om zijn beschaving, oprechtheid en staatsmanskunst. Bovendien was hij een muziekliefhebber pur sang, een echte kenner.

De componist en de diplomaat kenden elkaar via Wilhelm Friedemann Bach, Johann Sebastians oudste zoon – die de beroemdste organist van zijn dagen is. Wilhelm Friedemann was verbonden aan de hofkerk in Dresden toen Keyserlingk er als gezant van de Russische tsaar neerstreek. Sinds zijn zoon in Leipzig ging studeren, reisde de graaf graag daarheen om ook Bach te ontmoeten. Op zijn beurt toog Bach meerdere malen naar Dresden. Elias, Bachs secretaris, maakt melding van de “vele onverdiende weldaden” die deze bijzondere vriendschap bracht.

Keyserlingk had zich ontfermd over Johann Gottlieb Goldberg (1727 – 1756), een hoogbegaafde klavecinist van negen jaar. Hij liet het wonderkind eerst bij Wilhelm Friedemann in de leer gaan, vervolgens bij diens vader in Leipzig, Johann Sebastian. Nog geen 15 jaar was Goldberg toen hij de variaties onder ogen kreeg die intussen zijn naam dragen. Kende hij de hand van de meester als weinig anderen, nu ziet hij zich gesteld voor een grote uitdaging. Hij zich in een “hooggeleerde” kunst van ongekend gehalte verdiepen zal. Daarin gaat een diabolische virtuositeit gepaard aan de voor Bach karakteristieke schelmse streken bij vingerzettingen, articulatie en de stand en de balans van de handen. Onverwachte gedaanteverwisselingen vereisen een helderheid en wendbaarheid van geest. Ieder deel vergt het uiterste aan inspanning, expressie en technisch vernuft, opdat het lichtheid van toon behoudt, om pas dan verrassende inzichten in het menselijke innerlijk te vinden.

Ziehier, leg het oor te luister hoezeer Bach zich van het immense erfgoed bewust was: de grote, vele eeuwen omvattende muziektradities die hij diepgaand doorvorste en nu bijeenbrengt, en – zoals wij inmiddels beseffen – in de Goldberg Variationen speren in de toekomst werpt.

De jonge Goldberg zal, deze superieure toonkunst beschouwend, dadelijk hebben beseft dat zich op een ander plan nog een intrigerende ontwikkeling te bespeuren is. De 30 variaties blijken onderverdeeld in 10 groepen van 3; elke derde is een tweestemmige kanon, behalve nr. 30 dat een driestemmig Quodlibet is. Heette zo’n kanon indertijd een proeve van bekwaamheid, in dit ingenieuze bouwwerk groepeert het de twee voorgaande delen, om allengs de harmonische spankracht te vergroten., de superstructuur te verdiepen. Bij alle strengheid blijkt Bach zich talrijke vrijheden te hebben gegund, maar nooit buiten de door hemzelf gestelde grenzen.

Het is goed voor te stellen hoe bij kaarslicht de jonge Goldberg voor de driekeer oudere Freiherr von Keyerlingk deze 30 aaneengesloten variaties ten gehore heeft gebracht; hoe zij tweeën zonder aanzien des persoons of leeftijd er hun zinnen mee scherpten. Zij zullen tussen de delen door met elkaar over deze wonderbaarlijke muziek van gedachten hebben gewisseld, frasen onderbroken om weer te debatteren en erover na te denken. Zij hebben vast en zeker noten en motieven dikwijls opnieuw nagetrokken en dit nachten lang en weer opnieuw, nogeens en nogeens. Onafgebroken liefst, ongeduldig keken ze uit naar de nieuwe nacht.

Verbazing was hun deel over de humor en schalkse kwinkslagen, de momenten van diepe ernst en van verstilling, het pralende, lieflijke, dan weer stoere, tegelijk de peilloze diepten die zij verbergen.

Verbijsterd zijn zij vast geweest over het lichaamsmouvement en de rijkdom aan expressie. Aannemelijk is dat zij evengoed opmerkten hoe de variaties na nr. 16, een ouverture in Franse stijl, soberder van opzet blijken dan die van de eerste sectie waarin de boog allengs toeneemt. Aan beiden, de graaf en de jongeling, was deze cyclus geheel en al besteed, zozeer dat Bach een vorstelijk loon kreeg toebedeeld: een zilveren beker tot de rand gevuld met honderd louis d’ors. Misschien wel zijn best betaalde compositie.

In de laatste acht jaar van zijn leven schiep Bach na de Goldberg Vatiationen BWV 988, naast andere, nogeens twee imposante kunstwerken die de tijd tussen toen en nu in een oogwenk doen verschrompelen: het Musikalisches Opfer BWV 1079 in wisselende formatie voor klavecimbel, fluit, viool & basso continuo en Die Kunst der Fuge BWV 1080 voor een niet nader aangegeven bezetting – een wonderbaarlijk en tegelijk steeds raadselachtig werk dat onvoltooid bleef.

Wie de slaap niet vatten kan, luistert naar de Goldberg Variationen en wijdt zich aan de ware liefde – aan muziek die je voorbij de einder laat gaan en van het leven versteld doet staan.

e


Gegevens

De Goldberg Variationen van Bach eerst toegelicht en vervolgens integraal vertolkt

5 april @ 16:00 17:30

Muziekkamer Oegstgeest

Cultuurhuis De Paulus

Warmonderweg 2
Oegstgeest, 2341 KV Nederland
+ Google Maps
cultuurhuisdepaulus.nl

Lucien Knoedler

muziekkamer-oegstgeest.org

De Pauluskerk

Aankomende evenementen

  1. Schubert – Die schöne Müllerin

    24 november | 16:00 - 17:30
  2. Bach | Mozart | Beethoven

    26 januari 2020 | 16:00 - 17:30
  3. Beth & Flo

    15 februari 2020 | 20:30 - 22:00
  4. Liszt | Beethoven | Tsjaikovski| Prokofjev

    23 februari 2020 | 16:00 - 17:30
  5. Schuberts allerlaatste meesterwerk

    22 maart 2020 | 16:00 - 17:30
  6. Extra concert voor een zachte prijs: Bachs Goldberg Variationen verklaard en vertolkt door de fenomenale pianist Geoffrey Madge.

    5 april 2020 | 16:00 - 17:30

Schrijf u in voor onze nieuwsbrief

Muziekkamer Oegstgeest